Ev yangınlarında güvenli davranış, olay anında ne yapılacağını ilk kez düşünmekle değil, önceden hazırlanmış kısa bir kaçış planıyla başlar. Şemdinli’de soba ve elektrikli ısıtıcı kullanımının arttığı soğuk dönemlerde; baca, priz, mutfak ve çocuk güvenliği birlikte değerlendirilmelidir. Amaç evde korku oluşturmak değil, duman veya alev fark edildiğinde herkesin hangi çıkışı kullanacağını, nerede buluşacağını ve kimin 112’yi arayacağını bilmesini sağlamaktır.

Yangın planı yalnız müstakil evler için değildir. Apartmanlarda ortak merdiven, bodrum, çatı ve bina girişinin açık tutulması; kapı önlerine eşya bırakılmaması önemlidir. Asansör, yangın sırasında güvenli çıkış olarak kabul edilmez. Bina sakinleri ortak alanlardaki elektrik panosu, yangın kapısı ve söndürme ekipmanının durumunu yönetimle birlikte düzenli kontrol etmelidir.

Yangın çıkmadan önce alınacak önlemler

Soba ve baca sezon öncesinde yetkin kişilere kontrol ettirilmelidir. Soba çevresindeki perde, halı, odun ve kolay tutuşan malzemeler uzaklaştırılmalıdır. Kül tamamen soğumadan plastik kovaya veya çöpe dökülmemeli; metal ve kapaklı kapta güvenli yerde bekletilmelidir. Sobayı tutuşturmak için benzin, tiner veya benzeri parlayıcı sıvılar kullanılmamalıdır.

Elektrik prizlerinde kararma, gevşeklik, kıvılcım veya aşırı ısınma varsa kullanım durdurulmalı ve elektrikçiden destek alınmalıdır. Bir uzatma kablosuna birden fazla yüksek güçlü ısıtıcı bağlanmamalıdır. Telefon şarj cihazları, elektrikli battaniye ve küçük ev aletleri hasarlı kabloyla kullanılmamalı; yatak veya koltuk üzerinde çalışır bırakılmamalıdır. Sigorta sürekli atıyorsa daha yüksek amperli sigorta takmak çözüm değildir; arızanın nedeni bulunmalıdır.

Mutfakta kızgın yağ suyla söndürülmez. Tencere güvenli biçimde kapakla kapatılabilir ve ocak kapatılabilir; ancak alev büyümüşse yaklaşılmadan alan terk edilip 112 aranmalıdır. Yemek pişerken mutfaktan uzun süre ayrılmamak, tutuşabilecek bez ve ambalajları ocaktan uzak tutmak gerekir. Tüp kullanılıyorsa hortum, kelepçe ve bağlantılar yetkin kişi tarafından kontrol edilmeli; kaçak şüphesinde elektrik düğmesine dokunmadan ortam havalandırılmalı ve güvenli alana çıkılmalıdır.

Duman alarmı erken uyarı sağlayabilir. Alarm üreticinin önerdiği konuma yerleştirilmeli, test düğmesi düzenli kullanılmalı ve pil uyarısı önemsenmelidir. Alarmın sık çalması nedeniyle pili çıkarmak, korumayı tamamen ortadan kaldırır. Yangın söndürücü varsa türü, son kontrol tarihi ve kullanım şekli öğrenilmelidir; fakat küçük bir yangın büyümeye başladıysa eşya kurtarmaya çalışmak yerine tahliye öncelik olmalıdır.

Kaçış planı ve olay anındaki davranış

Her odadan mümkünse iki çıkış yönü düşünülmelidir. Kapı ve pencere önleri eşya ile kapatılmamalı, anahtarların yeri yetişkinlerce bilinmelidir. Aile bireyleri bina dışında, itfaiye araçlarının girişini engellemeyen güvenli bir buluşma noktası seçmelidir. Tahliye sonrasında herkes burada sayılır; içeriye geri dönülmez. Çocuklara saklanmamaları, duman gördüklerinde bir yetişkine haber verip plana uymaları anlatılmalıdır.

Dumanlı ortamda hava zemine yakın bölümde daha temiz olabilir; eğilerek ilerlemek görüş ve solunumu kolaylaştırabilir. Kapı açılmadan önce elin tersiyle ısı kontrolü yapılabilir. Çok sıcak kapı, arkasında yangın olabileceğini gösterir; alternatif çıkış aranmalıdır. Dumanı azaltmak için kapı aralıkları mümkünse kapatılır. Pencereden atlamak ciddi yaralanma riski taşır; güvenli çıkış yoksa kapısı kapalı bir odada pencere veya telefonla yer bildirilmelidir.

112 aranırken ilçe, mahalle, açık adres, bina katı, yangının görüldüğü bölüm ve içeride kişi olup olmadığı söylenmelidir. Telefon, görevli söylemeden kapatılmamalıdır. Yangını izlemek için bina önünde kalabalık oluşturmak, ekiplerin çalışmasını güçleştirir. Araçlar erişim yolundan çekilmeli ve ekiplerin yönlendirmesine uyulmalıdır.

Evcil hayvanlar planın parçası olmalıdır; ancak yangın sırasında hayvanı aramak için tehlikeli alana geri dönülmemelidir. Taşıma çantası ve tasma girişe yakın güvenli yerde bulunabilir. Hareket kısıtlılığı olan aile üyesine kimin yardım edeceği önceden belirlenmeli; tek kişiye bağlı kalmayan alternatif plan hazırlanmalıdır.

Plan yılda iki kez kısa bir tatbikatla denenebilir. Çıkış yolunun gerçekten açık olup olmadığı, çocukların buluşma noktasını hatırlayıp hatırlamadığı ve alarmın çalışması kontrol edilir. Gerçekçi ama korkutmayan bir prova, panik anında doğru davranma ihtimalini artırır.

Resmî kaynak: AFAD’ın yangından korunma ve tahliye eğitimleri ile 112 Acil Çağrı Merkezi bilgilendirmeleri esas alınmıştır.